Is AI-geletterdheid verplicht voor mijn organisatie?

Dat is het korte antwoord. Het lange antwoord is interessanter, want de verplichting is een stuk redelijker dan hij klinkt — en een stuk makkelijker te regelen dan de meeste mensen denken.

Maar er is toch geen toezichthouder?

Dat klopt, en dat is de eerste vraag die we bijna altijd krijgen. Laten we daar meteen eerlijk over zijn.

Nederland heeft nog geen toezichthouder aangewezen voor de AI-verordening. In het concept van de Uitvoeringswet zijn de Autoriteit Persoonsgegevens en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur daarvoor in beeld, maar dat wetsvoorstel is nog niet eens bij de Tweede Kamer ingediend. De internetconsultatie sloot op 1 juni 2026; indiening staat volgens de planning van het kabinet voor 2027 op de rol. De AP heeft er wel alvast een directie voor opgericht, maar formeel is zij het nog niet.

Dus nee, er staat vandaag niemand bij u op de stoep. En op artikel 4 staat ook geen Europese boete. Laten we daar niet omheen draaien: het duurt nog wel even voordat er iemand meekijkt.

Betekent dat dat u niets hoeft? Nee, want twee dingen zijn verschillend: wat er van u wordt gevraagd, en wie daarop toeziet. Het eerste staat vast en geldt. Het tweede is nog onderweg.

Maar dat is niet de reden om er wél iets aan te doen. Die reden is deze:

De vraag komt, en dan komt hij ineens. Op dit moment vragen opdrachtgevers er nog vrijwel nooit naar — in aanbestedingen en leveranciersvragenlijsten staat de AI-verordening nog zelden. Maar zulke eisen verschijnen niet geleidelijk: ze staan op een dag in een inkoopdocument, met een inschrijftermijn van drie weken. Dan is "wij zijn er nog niet aan begonnen" een antwoord dat u punten kost, en u heeft op dat moment geen tijd meer om het te repareren.

Een fout met AI zonder vastgelegd beleid is lastig uit te leggen. Niet aan een toezichthouder, maar aan uw klant, uw verzekeraar of een rechter. De vraag is dan niet of het verboden was, maar of u redelijkerwijs maatregelen had moeten nemen.

Het werk is op zichzelf nuttig. Een medewerker die herkent dat een AI-antwoord niet klopt, voorkomt schade die nooit op een boetelijst terechtkomt. Dat is winst, ook zonder wet.

Wat vraagt artikel 4 precies?

De verordening zegt het zo:

„Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen nemen maatregelen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid van hun personeel en andere personen die namens hen AI-systemen exploiteren en gebruiken, te ondersteunen, en houden daarbij rekening met hun technische kennis, ervaring, onderwijs en opleiding en de context waarin de AI-systemen zullen worden gebruikt, evenals met de personen of groepen personen ten aanzien van wie de AI-systemen zullen worden gebruikt.”
— artikel 4, lid 1

In gewone taal: zorg dat de mensen die met AI werken begrijpen wat het systeem doet, wat het niet kan en waar het mis kan gaan — passend bij hun werk en bij de mensen over wie het gaat.

"Gebruiksverantwoordelijke" is het woord dat telt. Dat bent u zodra u AI gebruikt onder uw eigen gezag. U hoeft niets gebouwd te hebben.

Wat vraagt het níet?

Hier zit de grootste misvatting, en hij werkt in uw voordeel. De verordening zegt er letterlijk bij:

„Deze verplichting houdt niet in dat aanbieders of gebruiksverantwoordelijken een bepaald niveau van AI-geletterdheid moeten waarborgen voor personen.”
— artikel 4, lid 1, slotzin

Die zin is er in juli 2026 bij gekomen. U hoeft dus geen examens af te nemen, geen kennisniveau te garanderen en geen diploma's te verzamelen. U moet maatregelen nemen en kunnen laten zien welke dat zijn.

Dat is een wezenlijk verschil. Het eerste is een opleidingsprogramma. Het tweede is een middag werk en een document.

Voor wie binnen uw organisatie geldt dit?

Voor iedereen die namens u met AI werkt. Dus ook voor:

• medewerkers die ChatGPT of Copilot gebruiken voor hun eigen werk
• mensen die werken met software waar AI in zit zonder dat het zo heet
• ingehuurde krachten en uitzendkrachten die namens u een systeem bedienen

Niet voor iedereen hetzelfde. De verordening vraagt expliciet rekening te houden met iemands kennis, ervaring en opleiding, en met de context. Een financieel medewerker die facturen laat herkennen heeft andere uitleg nodig dan een beleidsadviseur die nota's laat samenvatten.

Wat moet u dan concreet doen?

Drie dingen, in deze volgorde.

Weet waar AI zit. U kunt niet uitleggen wat u niet kent. Begin met een rondje langs de programma's die u dagelijks gebruikt en vraag per programma: wat doet dit precies, en wat gebeurt er met de uitkomst? Vraag het ook aan uw leveranciers — "zit er AI in dit pakket, en zo ja, waarvoor?" Dat antwoord heeft u later toch nodig.

Leg vast wat u afspreekt. Waar mag AI wel en niet voor worden gebruikt, wat gebeurt er met gevoelige informatie, en wie controleert wat voordat het naar buiten gaat. Dit hoeft geen dik document te zijn. Een paar pagina's die kloppen zijn meer waard dan een beleidsnota die niemand leest.

Geef uitleg, en noteer dat u dat hebt gedaan. Eén sessie per team, toegespitst op wat zij gebruiken. Wie erbij was en waar het over ging: dat is uw bewijs dat u maatregelen heeft genomen.

Hoeveel tijd kost dat?

Voor een organisatie tot ongeveer vijftig medewerkers: een dag of twee werk, verspreid over een paar weken. Het grootste deel daarvan is de inventarisatie, en die levert u sowieso iets op — organisaties ontdekken bijna altijd AI waarvan de leiding niet wist dat het er was.

Wat als iemand zegt dat de AI Act is uitgesteld?

Dat klopt gedeeltelijk, en het is goed om het verschil te kennen.

Bij de wijziging van juli 2026 zijn de zware verplichtingen voor AI-systemen met een hoog risico verschoven naar 2 december 2027 voor de systemen uit bijlage III — dat zijn de systemen die over mensen beslissen — en naar 2 augustus 2028 voor AI die in producten zit.

Maar artikel 4 staat in hoofdstuk I, en hoofdstuk I en II gelden sinds 2 februari 2025. Daar is niets aan uitgesteld. Wie zegt "de AI Act is uitgesteld" heeft het dus over een ander deel van de wet dan het deel waar u nu mee te maken heeft.

Waar vind ik de wettekst zelf?

Artikel 4 van Verordening (EU) 2024/1689. Let op dat u de geconsolideerde versie leest: de oorspronkelijke tekst uit 2024 circuleert nog volop, maar dit artikel is in juli 2026 herschreven.

Artikel 4 op EUR-Lex, geconsolideerde versie

Zelf kijken waar u staat?

Onze gratis zelftest doet er een paar minuten over en laat zien welke verplichtingen voor u gelden en wat een logische eerste stap is.

Doe de gratis AI Act-zelftest

Liever meteen alles geregeld? AI Act Basis levert uw AI-register, uw beleid en de training met certificaat, voor een vaste prijs.

Zie ook: Is de AI-verordening versoepeld? en Moet ik de AI-verordening in mijn aanbesteding opnemen? · Wat als een medewerker iets verkeerds uit AI overneemt?

Deze pagina is opgesteld op basis van de geconsolideerde tekst van Verordening (EU) 2024/1689, versie 27 juli 2026, zoals gepubliceerd op EUR-Lex.