Omgevingsmanagement: de geboorte van…
Omgevingsmanagement is niet nieuw. Het is al zo oud als de mensheid bestaat. Al eeuwenlang beïnvloeden wij mensen elkaar met een bepaald doel. De term “omgevingsmanagement” en het positioneren van deze werkzaamheden als apart vak is nog niet zo oud. De beginjaren van omgevingsmanagement zijn gelegen in de jaren 95-98. Han Admiraal van Enprodes is de eerste die in 1998 over omgevingsmanagement schrijft.
In 2008 was Ronald Paul als directeur projectorganisatie van de maasvlakte 2 niet tevreden over de wijze waarop draagvlak en duurzaamheid werden gerealiseerd. Hij vroeg Marc Wesselink van Twynstra Gudde om hulp. In de tijd die volgde ontstond een unieke combinatie om theorie met de praktijk te verbinden. Het leidde tot de ontwikkeling van Strategisch Omgevingsmanagement (SOM). Marcs boek (Handboek Strategisch Omgevingsmanagement) heeft de ontwikkeling van het vak Omgevingsmanagement een boost gegeven.
Een andere boost aan het vak omgevingsmanagement werd gegeven door de Commissie Elverding die in 2008 een advies uitbracht over hoe versnelling en kwaliteitsverbetering van de besluitvorming bij infrastructurele projecten gerealiseerd kon worden. Eén van de aanbevelingen van de commissie was om het besluitvormingsproces te starten met een brede verkenningsfase en deze verkenning af te sluiten met een gedragen voorkeursalternatief. De opvolging van dit advies vraagt in de praktijk om een intensievere manier van het betrekken van omgevingspartijen. Dit advies had zo z’n uitwerking op de overheidsorganisaties die in Nederland met de realisatie van infrastructuur bezig zijn. Vanuit Rijkswaterstaat en Prorail begon men stukje bij beetje invulling te geven aan het vak Omgevingsmanagement.
Rijkswaterstaat Dienst Infrastructuur erkende het belang van de omgeving bij de uitvoering van projecten en nam de rol van omgevingsmanager op in de standaard project organisatie structuur IPM (Integraal Project management). Ook de regionale diensten van Rijkswaterstaat begonnen deze werkwijze te hanteren waarmee de rol van Omgevingsmanager meer vorm kreeg.
Kortom een jeugdig vakgebied dat na de geboorte in een bijzondere tijd begon aan een peuter- en kleuterperiode waarin uitproberen een belangrijke rol heeft…
Omgevingsmanagement: de belofte van…
De basisbelofte die omgevingsmanagement in zich draagt, is om dingen binnen een project soepeler te laten verlopen. Een soort smeerolie tussen raderen die zonder dit smerende wonder moeilijk, traag of krakend draaien.
Een van die krakende raderen is “draagvlak”. Veel projecten lopen vast omdat het draagvlak ervoor onvoldoende is. Tegengestelde belangen, uiteenlopende wensen of gebruikelijke weerstand door onbekendheid zorgen er vaak voor dat partijen niet met elkaar door een deur kunnen. De belofte van omgevingsmanagement is het draagvlak van een project of programma te verbeteren zodat de weg vrij is om voortgang te maken. Uiteraard op een manier die aansluit bij de omgeving.
Ontzorgen van de projectmanager is een rol die Omgevingsmanagement, naast het creëren van draagvlak, ook heeft. Bij het traditioneel uitvoeren van een project, zien we dat de project- of programmamanager zelf met alle partijen om tafel schuift om zaken af te stemmen en afspraken te maken. Voor een normaal project werkt dit prima. In complexe omgevingen kost deze afstemming vaak veel tijd en dat is waar een projectmanager juist zuinig mee om moet gaan. Een disbalans in aandacht leidt niet zelden tot spanningen binnen het project. Door het inzetten van een omgevingsmanager kan de projectmanager de focus daar houden waar hij hoort: bij de realisatie van het project.
Omgevingsmanagement: wanneer toepasbaar…?
Omdat het werkveld van Omgevingsmanagement nog zo relatief jong is, zijn er veel vragen over wanneer het zinvol is om omgevingsmanagement toe te passen. Omgevingsmanagement kun je in verschillende fases van een project toepassen.
In de voorfase van een project kan Omgevingsmanagement uitstekend worden toegepast. In deze verkenning of planstudiefase zijn er vaak problemen in het contact met diverse belangengroepen en burgers. Het gebrek aan draagvlak of oprechte aandacht zorgt gedurende het hele project voor vertraging of hogere kosten. Met Omgevingsmanagement kun je deze vertraging goed beheersen.
Ook in de realisatiefase van een project is Omgevingsmanagement zeer succesvol in te zetten. Vaak heb je te maken met andere mensen dan in de voorfase en hebben de problemen een ander karakter. Wegafzettingen, problemen met de aannemer(s), gerommel in verkeerscentrales, flora, fauna, bommen en granaten! Met omgevingsmanagement kun je dit prima stroomlijnen en de vertraging tot een minimum beperken.
In de nazorgfase van een project kan met omgevingsmanagement de discussie over het beheer en onderhoud van de apparatuur in goede banen worden geleid. Deze fase kenmerkt zich vaak door een gebrek aan flexibiliteit. De realisatie is in beton, het geld is (bijna) op en toch moeten er nog dingen m.b.t. het beheer worden geregeld.
Omgevingsmanagement: is er een methode voor?
Voor de systeemdenkers onder ons: Ja er is een methode om omgevingsmanagement zo efficiënt mogelijk in te richten en uit te voeren. We hebben het hier dan wel over Strategisch Omgevingsmanagement oftewel SOM. Een methode die door Marc Wesselink is bedacht en in de praktijk is toegepast. Marc heeft er samen met Ronald Paul een boek over geschreven ( Handboek Strategisch Omgevingsmanagement, ISBN 9789013074093). Een uitermate goed werkboek met tal van voorbeelden hoe je als omgevingsmanager deze methode het beste kunt toepassen. Als je jezelf met omgevingsmanagement bezig houdt dan is dit boek toch wel verplichte kost.
De ideale omgevingsmanager…
De ideale omgevingsmanager bestaat niet. Er zijn omgevingsmanagers die veel affiniteit hebben met infrastructuur. Anderen hebben veel ervaring binnen Dynamisch Verkeersmanagement, om maar eens wat te noemen. Waar iemand het beste inzetbaar is, hang af van het soort project en de ervaring die iemand heeft. Dan is er ook nog de immer zo belangrijke klik tussen mensen die maakt of het wel of niet werkt met een bepaald team. Bij Proflexis bent u in ieder geval aan het juiste adres. Wij zijn breed georiënteerd en bieden het juiste maatwerk voor uw toepassing.
